است كه مورد اختلاف را برگردانيد به آنچه حكمش آشكار معيّن شده است ، و اين برگرداندن مشكوك بمعلوم همان تمثيل و مقايسه است . كه ما در قياس ميگوئيم . ابو الفتوح : بعضى گفته‌اند چون مراجعه ى به خدا و رسول مقيّد شده است بنزاع در يك موضوع ، پس اگر مطلبى ميان مردم مسلَّم باشد و نزاع در آن نباشد مراجعه ى به خدا و رسول لازم نيست و اين استدلال درست نيست ، چون ميگويند اين معنى از دليل خطاب فهميده مىشود و دليل خطاب نزد مردم با بصيرت صحيح و قابل استفاده نيست . « ذلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا » 59 طبرى : يعنى در دنيا و آخرت و معاش و پاداش آينده ى شما مفيدتر است . ابو الفتوح : زجّاج گفته است : يعنى بهتر است از تأويل و معنى كه خود شما بكنيد ، و در آيه دليل است بر بطلان قياس ، زيرا خداوند در موارد نزاع بكتاب و سنّت ارجاع كرده است ، و اگر بقياس ممكن بود مراجعه شود ، بايد نامى از آن برده ميشد ، مخصوص كه علاوه در دنباله گفته شده است ، « أَحْسَنُ تَأْوِيلًا » يعنى اين رد بهتر است از تأويل شما كه از فكر خود چيزى بينديشيد . سخن ما : 1 - مسئله ى رد امانات بطور كلَّى حكم وجدانى است ، ليكن در اينكه چه چيزهائى امانت است دقّت لازم دارد تا موضوع آن معيّن شود آنگاه حكم بلزوم آن شود ، كلمه ى امانت سپرده و وديعه است ، و شايد آنها كه روى سخن اين آيه با ايشان بود جز وديعه و سپرده چيز ديگر نميفهميدند و ليكن ممكن است ما بگوئيم سپرده آنچيزى است كه انسان بايد بدرستى محافظت كند و به صاحبش برگرداند و آيا تمام آنچه ما داريم سپرده هائى نيست كه يك مدّتى در اختيار ما است و بايد برگردانيم خواه باراده و يا باضطرار ؟ پس شايد جمله ى اول آيه اشاره باشد به اين كه انسان بايد خودش را طورى تربيت كند كه همه چيز وجودى خود را و تمام موجوديتش را سپرده ها و اماناتى بداند كه لازم است آنها را حفظ كند تا موقع برگرداندن به اصلش و راه نگاهدارى هر يك از آنها را يا از عقل بايد بفهمد و يا از آئينها و وظايف